کمخونی یعنی تعداد گلبولهای قرمز یا ظرفیت حمل اکسیژن خون کمتر از حد
مناسب شده است. رنگپریدگی لثه، ضعف، تنفس و ضربان سریع، بیحالی و کاهش تحمل
فعالیت از علائم احتمالیاند. کمخونی یک بیماری واحد نیست و میتواند از
خونریزی، تخریب گلبولها یا کاهش تولید آنها ناشی شود. حیوان ضعیف یا دچار
تنفس سخت باید سریع به بیمارستان دامپزشکی شبانهروزی کرج
منتقل شود.
شدت علائم فقط به عدد هماتوکریت وابسته نیست. کمخونیای که آهسته ایجاد
شده ممکن است با عدد بسیار پایین علائم نسبتاً تدریجی بدهد، در حالی که
خونریزی حاد با تغییر کمتر نیز شوک ایجاد میکند. سن، بیماری قلبی یا ریوی و
سرعت افت بر تحمل بیمار اثر دارند.
نقش گلبول قرمز
گلبول قرمز با کمک هموگلوبین اکسیژن را از ریه به بافتها میرساند. وقتی
ظرفیت حمل اکسیژن کم میشود، بدن با افزایش ضربان قلب و تنفس تلاش میکند
جبران کند. ادامه یا شدت کمخونی میتواند مغز، قلب و سایر اندامها را تحت
فشار بگذارد.
رنگ مخاط باید در نور طبیعی بررسی شود، اما قضاوت خانگی دقیق نیست. لثه
بعضی حیوانات رنگدانه تیره دارد و کمآبی یا شوک نیز رنگ را تغییر میدهد.
معاینه و آزمایش در بیمارستان دامپزشکی کرج برای تأیید و
تعیین علت ضروری است.
سه مسیر اصلی ایجاد کمخونی
نخست، از دستدادن خون است؛ مانند خونریزی خارجی، زخم گوارشی، انگل شدید،
تروما یا خونریزی داخل شکم و قفسه سینه. دوم، تخریب گلبول قرمز یا همولیز
است که میتواند ایمنی، عفونی، سمی یا ارثی باشد. سوم، کاهش تولید در مغز
استخوان است که با بیماری کلیه، التهاب مزمن، اختلال مغز استخوان یا
کمبودهای خاص ارتباط دارد.
تشخیص مسیر، درمان را کاملاً تغییر میدهد. آهن برای هر کمخونی مفید نیست
و مصرف خودسرانه میتواند تشخیص را عقب بیندازد. آنتیبیوتیک یا کورتون نیز
فقط در علتهای منتخب کاربرد دارند.
علائم قابل مشاهده
لثه رنگپریده یا سفید، ضعف، خوابآلودگی، کاهش اشتها، تنفس سریع، ضربان
بالا و ناتوانی در فعالیت شایعاند. مدفوع سیاه قیری میتواند خونریزی گوارشی
را مطرح کند. ادرار قرمز یا قهوهای، زردی، کبودی پوست، خوندماغ یا نقاط
قرمز ریز نیز باید گزارش شوند.
غش، ناتوانی در ایستادن، تنفس سخت، خونریزی فعال، شکم بزرگشونده،
اندامهای سرد یا کاهش هوشیاری نیازمند مراجعه فوری به بیمارستان
دامپزشکی شبانهروزی کرج هستند. اگر سابقه ضربه وجود دارد، مقاله
تصادف
و ضربه در سگ و گربه را نیز ببینید.
علتهای مهم در سگها
خونریزی ناشی از تروما، تودههای داخلی، اختلال انعقاد یا زخم گوارشی از
علتهای مهماند. کمخونی همولیتیک با واسطه ایمنی میتواند با ضعف، زردی،
ادرار تیره و تنفس سریع ظاهر شود. انگلهای خونی، سموم و برخی داروها نیز
مطرحاند.
در سگ سالمند با ضعف ناگهانی و شکم متسع، خونریزی توده طحال یکی از
تشخیصهای احتمالی است و نیاز به تصویربرداری سریع دارد. وجود بخش
سونوگرافی در انتخاب بهترین بیمارستان دامپزشکی کرج
برای این بیمار ارزشمند است.
علتهای مهم در گربهها
بیماری مزمن کلیه، بیماریهای التهابی، ویروسهای خاص، انگلهای خونی،
خونریزی و تخریب ایمنی گلبولها میتوانند کمخونی ایجاد کنند. گربهها ممکن
است تغییرات را پنهان کنند و کاهش بازی، خواب بیشتر یا نفسزدن پس از فعالیت
نخستین نشانه باشد.
مصرف استامینوفن برای گربه بسیار خطرناک است و میتواند به هموگلوبین
آسیب بزند. پیاز و بعضی مواد اکسیدان نیز ممکن است همولیز ایجاد کنند. در
تماس مشکوک، درمان خانگی نکنید و با مرکز تماس بگیرید.
اقدامات پیش از مراجعه
حیوان را آرام نگه دارید و فعالیت را محدود کنید تا نیاز اکسیژن کمتر
شود. اگر خونریزی خارجی واضح است، فشار مستقیم و یکنواخت با گاز یا پارچه
تمیز اعمال کنید و مرتب آن را برندارید. جسم فرورفته را خارج نکنید و
تورنیکه را بدون آموزش به کار نبرید.
غذا، مکمل آهن، داروی انسانی یا حجم زیاد آب ندهید. در صورت نیاز به
آرامبخشی، بیهوشی یا جراحی، معده پر ممکن است مشکلساز شود. فهرست داروها،
احتمال تماس با سم، سابقه کنه و بیماریهای قبلی را همراه داشته باشید.
تشخیص در بیمارستان
آزمایش CBC تعداد و اندازه گلبولها، هموگلوبین و پلاکت را نشان میدهد.
PCV یا هماتوکریت برای سنجش شدت مفید است، اما باید همراه پروتئین خون،
اسمیر، رتیکولوسیت و وضعیت آب بدن تفسیر شود. آزمایشهای متوالی روند را
روشن میکنند.
آزمایش بیوشیمی، ادرار، انعقاد، بیماریهای عفونی و تستهای ایمنی بر اساس
یافتهها درخواست میشوند. رادیوگرافی یا سونوگرافی برای خونریزی داخلی، توده
یا بیماری اندامها کاربرد دارد. این ارزیابی مرحلهای، معیار کیفیت یک
بیمارستان دامپزشکی کرج است.
چه زمانی انتقال خون لازم
میشود؟
تصمیم انتقال خون بر اساس عدد تنها نیست. علائم کمبود اکسیژن، سرعت افت،
وجود خونریزی و بیماریهای همراه مهماند. پیش از انتقال، تعیین گروه خون و
سازگاری تا حد امکان انجام میشود. سگ و گربه سیستمهای گروه خونی متفاوتی
دارند و فرآورده باید برای گونه و بیمار مناسب باشد.
در طول انتقال، دما، ضربان، تنفس و علائم واکنش پایش میشوند. انتقال خون
علت را درمان نمیکند؛ زمان میخرد تا خونریزی کنترل یا بیماری زمینهای درمان
شود. وجود بانک خون یا دسترسی سازمانیافته به فرآورده از معیارهای مهم
بهترین بیمارستان دامپزشکی کرج در کمخونی شدید است.
درمان علت زمینهای
خونریزی ممکن است به جراحی، کنترل انعقاد، درمان زخم یا حذف انگل نیاز
داشته باشد. در همولیز ایمنی، داروهای تعدیلکننده ایمنی با نظارت استفاده
میشوند. بیماری کلیه یا مغز استخوان برنامه متفاوتی دارد. درمان تجربی بدون
نمونهگیری میتواند مسیر تشخیص را مبهم کند.
در کمخونی مزمن، تغذیه و بیماریهای همراه بررسی میشوند. آهن فقط وقتی
کمبود یا خونریزی مزمن مرتبط اثبات یا محتمل باشد تجویز میشود. ویتامینها
نیز جای تشخیص را نمیگیرند.
مراقبت پس از ترخیص
فعالیت را طبق دستور محدود کنید. رنگ لثه، تنفس در استراحت، اشتها،
ادرار و مدفوع را پایش کنید. اگر تنفس سریعتر شد، ضعف برگشت، مدفوع سیاه یا
خونریزی ظاهر شد، مراجعه کنید. زمان آزمایش مجدد را جدی بگیرید.
داروهای ایمنی یا ضدانعقاد را ناگهانی قطع نکنید. عوارض احتمالی و
نشانههای هشدار هر دارو را بپرسید. برای هماهنگی پیگیری به تماس با بیمارستان
فردیس مراجعه کنید.
پرسشهای رایج
آیا لثه صورتی کمرنگ همیشه
کمخونی است؟
خیر. نور، رنگدانه، شوک و دمای بدن اثر دارند. CBC برای تأیید لازم
است.
آیا مکمل آهن را میتوان شروع
کرد؟
بدون تشخیص توصیه نمیشود. بسیاری از کمخونیهای سگ و گربه ناشی از کمبود
آهن نیستند.
آیا کمخونی مسری است؟
کمخونی خود مسری نیست، اما بعضی عوامل عفونی منتقلشونده میتوانند آن را
ایجاد کنند.
منابع علمی
- MSD
Veterinary Manual: Overview of Anemia in Animals - MSD
Veterinary Manual: Regenerative Anemias - Cornell
Feline Health Center: Anemia
جمعبندی
کمخونی علامتی با علتهای بسیار متفاوت است و رنگ لثه فقط سرنخ اولیه
محسوب میشود. ضعف، تنفس سخت، غش یا خونریزی فعال اورژانسیاند. آزمایش دقیق،
تصویربرداری و دسترسی به فرآورده خونی در موارد لازم، معیار انتخاب
بهترین بیمارستان دامپزشکی کرج است. با مشاهده علائم
شدید، انتقال آرام و سریع به بیمارستان دامپزشکی شبانهروزی
کرج را به مکمل یا درمان خانگی ترجیح دهید.