پانکراتیت یا التهاب لوزالمعده میتواند از یک بیاشتهایی مبهم تا درد
شدید شکم، استفراغ مکرر، کمآبی و شوک ظاهر شود. مشکل اینجاست که نشانههای
آن اختصاصی نیستند و در گربهها حتی ممکن است استفراغ واضح هم دیده نشود.
اگر حیوان ناگهان غذا نمیخورد، بیحال شده، شکمش دردناک است یا چند بار
استفراغ کرده، ارزیابی در بیمارستان دامپزشکی شبانهروزی
کرج اهمیت دارد؛ زیرا شدت بیماری فقط از روی ظاهر حیوان قابل
تخمین نیست.
این مقاله برای آموزش صاحبان حیوانات خانگی نوشته شده است و جای معاینه،
آزمایش یا تصمیم دامپزشک را نمیگیرد. پانکراتیت شدید میتواند با اختلال
الکترولیت، افت فشار، مشکلات انعقادی و درگیری چند اندام همراه شود.
بنابراین درمان خانگی یا صبر طولانی، بهخصوص در حیوان بیحال و کمآب، تصمیم
ایمنی نیست.
پانکراس چه کاری انجام میدهد؟
پانکراس در کنار معده و ابتدای روده قرار دارد و دو نقش اصلی دارد: ترشح
آنزیمهای گوارشی و تولید هورمونهایی مانند انسولین. در حالت طبیعی، آنزیمها
به شکلی کنترلشده وارد روده میشوند. در پانکراتیت، فعالشدن نابجای
فرایندهای التهابی به بافت پانکراس و اطراف آن آسیب میزند. شدت این التهاب
متغیر است؛ بعضی حیوانات با درمان حمایتی سریع بهبود مییابند و بعضی به
بستری و پایش فشرده نیاز دارند.
در سگها، غذای بسیار چرب، چاقی، بعضی داروها، اختلالات چربی خون و
بیماریهای همراه میتوانند خطر را افزایش دهند، اما در بسیاری از موارد علت
دقیق مشخص نمیشود. در گربهها نیز اغلب علت واحدی پیدا نمیشود و التهاب
پانکراس ممکن است همراه بیماری روده یا مجاری صفراوی باشد. به همین دلیل،
انتخاب بیمارستان دامپزشکی کرج باید بر اساس امکان
آزمایش، سونوگرافی، کنترل درد و بستری انجام شود، نه فقط نزدیکبودن
مرکز.
علائم پانکراتیت در سگها
نشانههای شایع در سگ شامل بیاشتهایی، استفراغ، ضعف، کمآبی، درد شکم و
گاهی اسهال است. بعضی سگها به دلیل درد، جلوی بدن را پایین و قسمت عقب را
بالا نگه میدارند؛ حالتی که گاهی «وضعیت دعا» نامیده میشود. این حالت تشخیص
قطعی نیست، اما همراهی آن با استفراغ و درد شکم ارزش توجه دارد.
تب، تنفس سریع، ضربان قلب بالا، لثههای خشک یا رنگپریده و ناتوانی در
ایستادن میتوانند نشانه بیماری شدیدتر باشند. اگر استفراغ مکرر است، شکم
متسع یا بسیار دردناک شده، خون در استفراغ یا مدفوع دیده میشود یا سطح
هوشیاری کاهش یافته است، حیوان باید بدون تأخیر به بیمارستان
دامپزشکی شبانهروزی کرج منتقل شود.
علائم پانکراتیت در گربهها
پانکراتیت گربهها معمولاً کمسروصداتر است. بیحالی و غذا نخوردن ممکن است
تنها نشانههای اولیه باشند. استفراغ، کاهش وزن، کمآبی، درد شکم، زردی لثه
یا سفیدی چشم و تغییر دمای بدن نیز ممکن است دیده شوند. گربهای که بیش از
یک روز غذا نمیخورد، بهویژه اگر اضافهوزن داشته باشد، در معرض مشکلات
ثانویه مانند کبد چرب قرار میگیرد.
پنهانکردن درد در گربهها شایع است. قوزکردن، بیحرکت ماندن، جمعکردن
دستوپا زیر بدن، واکنش به لمس شکم یا کاهش تمایل به پریدن میتواند بیانگر
درد باشد. نبود ناله یا بیقراری، پانکراتیت را رد نمیکند. به همین علت،
بهترین بیمارستان دامپزشکی کرج برای این بیمار مرکزی است
که علائم ظریف را با معاینه و دادههای آزمایشگاهی کنار هم تفسیر کند.
چه زمانی وضعیت اورژانسی است؟
استفراغ پیدرپی، ناتوانی در نگهداشتن آب، ضعف شدید، غش، شکم بسیار
دردناک، زردی، تنفس غیرعادی، لثه رنگپریده، کاهش ادرار یا سردشدن اندامها
علائم هشدار هستند. تولهها، بچهگربهها، سالمندان، حیوانات دیابتی و بیماران
کلیوی یا قلبی ذخیره فیزیولوژیک کمتری دارند و ممکن است سریعتر بدحال
شوند.
اگر حیوان علاوه بر درد شکم، شکمی بزرگ و سفت، تلاش بینتیجه برای
استفراغ یا بیقراری شدید دارد، پیچخوردگی معده نیز باید جدی گرفته شود.
برای تفاوت این وضعیتها مقاله درد
و نفخ ناگهانی شکم در حیوانات را نیز ببینید.
در خانه چه کارهایی انجام
ندهیم؟
داروی انسانی ضدتهوع، مسکن، آنتیبیوتیک یا داروی معده بدون تجویز ندهید.
ایبوپروفن، ناپروکسن و استامینوفن میتوانند برای حیوانات خطرناک باشند.
حیوان را مجبور به خوردن غذای چرب یا حجم زیاد آب نکنید؛ نوشیدن سریع ممکن
است استفراغ را بدتر کند. همچنین برای «استراحت پانکراس» حیوان را
طولانیمدت گرسنه نگه ندارید، مگر دامپزشک بر اساس وضعیت او توصیه کرده
باشد.
زمان شروع علائم، تعداد دفعات استفراغ، غذاهای اخیر، داروها و احتمال
دسترسی به زباله یا غذای چرب را یادداشت کنید. اگر بسته دارو یا مادهای
مشکوک وجود دارد همراه خود ببرید. در مسیر، حیوان را گرم و آرام نگه دارید
و از فشار روی شکم پرهیز کنید. برای هماهنگی میتوانید از صفحه تماس با بیمارستان
دامپزشکی فردیس استفاده کنید.
تشخیص پانکراتیت چگونه انجام
میشود؟
هیچ علامت یا آزمایش منفردی در همه بیماران تشخیص را قطعی نمیکند.
دامپزشک شرححال، معاینه، وضعیت آب بدن، دما، نبض و درد شکم را ارزیابی
میکند. شمارش سلولهای خون، بیوشیمی، الکترولیتها، قند خون، آزمایش ادرار و
شاخصهای اختصاصیتر لیپاز پانکراس میتوانند کمککننده باشند.
سونوگرافی برای بررسی پانکراس و بیماریهای مشابه یا همراه ارزشمند است،
اما نتیجه آن به زمان بیماری، کیفیت دستگاه و تجربه ارزیاب وابسته است.
گاهی رادیوگرافی برای رد انسداد، جسم خارجی یا نفخ شدید درخواست میشود.
وجود آزمایشگاه و بخش
سونوگرافی در دسترس، یکی از معیارهای کاربردی هنگام جستوجوی
بهترین بیمارستان دامپزشکی کرج برای بیمار دردناک و بدحال
است.
درمان در بیمارستان
پایه درمان معمولاً جبران حسابشده مایعات، کنترل درد، درمان تهوع، اصلاح
الکترولیت و تغذیه زودهنگام و قابلتحمل است. نوع و سرعت مایعدرمانی برای
همه بیماران یکسان نیست؛ حیوان مبتلا به بیماری قلبی یا کلیوی نیازمند
برنامه و پایش متفاوت است. اکسیژن، پایش فشار خون، قند، ادرار و ریتم قلب
در بیماران شدید ممکن است لازم باشد.
آنتیبیوتیک برای هر پانکراتیتی ضروری نیست و بر اساس شواهد عفونت یا
بیماری همراه انتخاب میشود. جراحی نیز درمان روتین پانکراتیت نیست، مگر
انسداد، نکروز عفونی یا مشکل جراحی دیگری مطرح باشد. در بیمارستان
دامپزشکی کرج تصمیم درمان باید بر اساس وضعیت واقعی بیمار و پاسخ
او به درمان تنظیم شود.
تغذیه و مراقبت پس از ترخیص
پس از کنترل استفراغ، وعدههای کوچک و قابلهضم معمولاً بهتر از یک وعده
بزرگ تحمل میشوند. در بسیاری از سگها رژیم کمچرب توصیه میشود، اما نیاز
گربهها و بیماران مبتلا به بیماریهای همزمان باید جداگانه ارزیابی شود.
تغییر رژیم را تدریجی و دقیق انجام دهید و غذاهای سفره، تشویقیهای پرچرب و
دسترسی به زباله را حذف کنید.
داروها را طبق ساعت بدهید و در صورت برگشت استفراغ، نخوردن غذا، زردی،
کاهش ادرار یا بیحالی فزاینده مراجعه کنید. وزن، اشتها، تعداد وعدهها،
استفراغ و مدفوع را ثبت کنید. بعضی حیوانات عود بیماری را تجربه میکنند؛
بنابراین کنترل وزن و بررسی بیماریهای زمینهای بخشی از پیشگیری است.
پرسشهای رایج
آیا هر استفراغی پانکراتیت
است؟
خیر. التهاب معده و روده، جسم خارجی، بیماری کلیه، مسمومیت و بسیاری
مشکلات دیگر علائم مشابه میدهند. استفراغ مکرر یا همراه ضعف و درد باید
بررسی شود. مقاله استفراغ
و اسهال سگ و گربه راهنمای تکمیلی علائم کمآبی است.
آیا پانکراتیت درمان قطعی
دارد؟
درمان حمایتی مناسب در بسیاری از بیماران موفق است، اما پیشآگهی به شدت
التهاب، بیماریهای همراه و زمان شروع درمان بستگی دارد. موارد خفیف و شدید
را نمیتوان فقط از روی یک علامت جدا کرد.
آیا حیوان باید بستری شود؟
اگر کمآبی، درد، استفراغ مکرر، بیاشتهایی طولانی یا اختلالات آزمایشگاهی
وجود داشته باشد، بستری امکان درمان و پایش ایمنتر را فراهم میکند. حیوان
پایدار ممکن است با نظر دامپزشک سرپایی درمان شود.
منابع علمی
- ACVIM
consensus statement on pancreatitis in cats - MSD
Veterinary Manual: Pancreatitis in Small Animals - ارزیابی
اولیه بیمار اورژانسی؛ MSD Veterinary Manual
جمعبندی
پانکراتیت بیماریای با چهرههای متفاوت است و تشخیص آن از روی یک نشانه
یا یک آزمایش ساده انجام نمیشود. بیاشتهایی، استفراغ، درد شکم و ضعف را
بهویژه در حیوان دیابتی، سالمند یا کمآب جدی بگیرید. دسترسی به تریاژ،
آزمایش، تصویربرداری، کنترل درد و بستری، معیار واقعی انتخاب
بیمارستان دامپزشکی شبانهروزی کرج است. اگر علائم شدید یا
رو به بدترشدناند، مراجعه فوری به بیمارستان دامپزشکی شبانهروزی فردیس از
ادامه درمان خانگی ایمنتر است.