شوک یعنی بافتهای بدن خون و اکسیژن کافی دریافت نمیکنند. این وضعیت
میتواند پس از خونریزی، کمآبی شدید، عفونت، واکنش آلرژیک، بیماری قلبی یا
انسداد جریان خون رخ دهد. حیوان ممکن است در ابتدا فقط بیقرار یا کمی ضعیف
باشد و سپس ناگهان افت کند. لثه رنگپریده، نبض ضعیف، تنفس سریع، سردی اندام
و کاهش هوشیاری نیازمند انتقال فوری به بیمارستان دامپزشکی
شبانهروزی کرج هستند.
شوک یک فشار خون پایین ساده نیست و شکلهای مختلف آن درمانهای متفاوت
دارند. مایعدرمانی برای بسیاری از بیماران مفید است، اما مقدار و سرعت
نامناسب در بیماری قلبی، خونریزی بسته یا آسیب ریه میتواند مشکلساز شود.
هدف پیش از بیمارستان، انتقال ایمن و جلوگیری از آسیب بیشتر است، نه درمان
کامل در خانه.
انواع اصلی شوک
در شوک هیپوولمیک، حجم موثر خون به علت خونریزی یا از دسترفتن شدید مایع
کم میشود. شوک توزیعی در عفونت شدید یا آنافیلاکسی با گشادشدن عروق و
اختلال توزیع جریان همراه است. شوک قلبی وقتی رخ میدهد که قلب توان پمپاژ
کافی ندارد. شوک انسدادی نیز از مانعی مانند تجمع مایع اطراف قلب یا فشار
در قفسه سینه ناشی میشود.
علائم این انواع همپوشانی دارند و درمان یکسان نیست. به همین دلیل،
مراجعه به بیمارستان دامپزشکی کرج با امکان تریاژ،
اکسیژن، تصویربرداری سریع و پایش بر انجام سرم یا داروی تجربی در خانه ارجح
است.
خونریزی داخلی چرا پنهان
میماند؟
خون ممکن است داخل شکم، قفسه سینه، فضای پشت صفاق یا بافتها جمع شود و
از بیرون دیده نشود. تصادف، سقوط، زخم نافذ، اختلال انعقاد و پارگی توده
داخلی از علتهای مهماند. حیوان پس از ضربه ممکن است مدتی راه برود و سپس با
ادامه خونریزی بدحال شود.
شکم در حال بزرگشدن، تنفس سریع، ضعف، لثه سفید، نبض ضعیف، بیقراری و غش
علائم احتمالیاند. نبود کبودی یا زخم خارجی خونریزی داخلی را رد نمیکند. پس
از ضربه، مقاله تصادف
و ضربه در سگ و گربه راهنمای انتقال را تکمیل میکند.
علائم اولیه شوک
تندی ضربان، نبضهای ضعیف، تنفس سریع، اضطراب، لثه رنگپریده و زمان پرشدن
مویرگی غیرعادی ممکن است دیده شوند. در گربهها گاهی ضربان به جای افزایش،
طبیعی یا پایین میماند و دمای بدن افت میکند. این تفاوتها نشان میدهد
ارزیابی فقط با یک علامت کافی نیست.
با پیشرفت شوک، حیوان بیحال، سرد، کمپاسخ و ناتوان از ایستادن میشود.
ادرار کاهش مییابد و تنفس ممکن است سطحی یا دشوار شود. در این مرحله تأخیر
برای مشاهده بیشتر خطرناک است و باید به بیمارستان دامپزشکی
شبانهروزی کرج مراجعه کرد.
کمک اولیه در خونریزی خارجی
با گاز یا پارچه تمیز فشار مستقیم و پیوسته روی زخم بگذارید. اگر لایه
خیس شد، لایه دیگری اضافه کنید و برای نگاهکردن مکرر فشار را برندارید. جسم
فرورفته را بیرون نکشید؛ اطراف آن را ثابت کنید. پانسمان بسیار سفت ممکن
است خونرسانی اندام را قطع کند.
تورنیکه فقط برای خونریزی تهدیدکننده حیات اندام و با آموزش مناسب
کاربرد دارد. زمان بستن باید ثبت شود. پودر، قهوه یا مواد خانگی روی زخم
نریزید. برای خونریزی دهان یا بینی، راه هوایی را حفظ کنید و سر را در
وضعیت طبیعی قرار دهید.
انتقال حیوان مشکوک به شوک
حرکت را کم کنید و حیوان را روی سطح سفت یا پتو منتقل کنید. اگر مشکل
تنفس دارد، او را مجبور به وضعیت خاص نکنید. گرمکردن ملایم با پتو مناسب
است، اما منبع بسیار داغ یا گرمکردن شدید میتواند مضر باشد. غذا، آب یا
دارو ندهید، زیرا جراحی یا بیهوشی ممکن است لازم شود.
در مسیر با بیمارستان دامپزشکی
فردیس تماس بگیرید و نوع حادثه، زمان، وزن تقریبی و علائم را بگویید.
آمادهبودن تیم پیش از رسیدن یکی از مزیتهای واقعی یک بیمارستان
دامپزشکی کرج شبانهروزی است.
تریاژ اولیه
تیم درمان به ترتیب تهدیدهای خونریزی شدید، راه هوایی، تنفس و گردش خون
را ارزیابی میکند. اکسیژن، کنترل خونریزی و دسترسی وریدی یا داخلاستخوانی
بر اساس نیاز انجام میشود. دما، فشار، نبض، هوشیاری و اکسیژن خون پایش
میشوند.
آزمایش سریع PCV و پروتئین، لاکتات، قند، الکترولیت و انعقاد کمک میکند،
اما نتایج اولیه ممکن است شدت خونریزی حاد را کامل نشان ندهند. معاینه و
روند تغییر علائم اهمیت دارند. تکرار آزمایشها بخشی از پایش است.
تصویربرداری سریع و تشخیص علت
سونوگرافی سریع شکم و قفسه سینه میتواند مایع آزاد را نشان دهد.
رادیوگرافی پس از پایدارسازی برای آسیبهای قفسه سینه یا استخوانی استفاده
میشود. اگر مایع یافت شود، نمونهگیری برای تعیین خون، ادرار یا محتوای دیگر
ممکن است لازم باشد.
وجود سونوگرافی، رادیولوژی و تیم جراحی معیار انتخاب بهترین
بیمارستان دامپزشکی کرج برای بیمار مشکوک به خونریزی داخلی است.
تصویربرداری نباید پایدارسازی بیمار ناپایدار را بیدلیل عقب بیندازد؛ دو
فرایند باید هماهنگ باشند.
مایعدرمانی و فرآورده خونی
نوع شوک، بیماری قلبی، محل خونریزی و پاسخ بیمار مقدار مایع را تعیین
میکنند. در خونریزی کنترلنشده، هدف لزوماً طبیعیکردن فوری همه اعداد نیست و
تجویز بیحساب مایع میتواند لخته را مختل یا خونریزی را تشدید کند.
ارزیابیهای کوچک و تکرارشونده ایمنتر از یک نسخه ثابتاند.
اگر کمخونی و کمبود ظرفیت حمل اکسیژن شدید باشد، خون یا فرآورده مناسب
مطرح میشود. سازگاری خونی و پایش واکنش اهمیت دارد. انتقال خون جای کنترل
محل خونریزی را نمیگیرد و گاهی جراحی اورژانسی لازم است. خدمات بخش
جراحی در این مسیر نقش دارد.
شوک ناشی از عفونت یا حساسیت
در سپسیس، منبع عفونت باید شناسایی و کنترل شود و آنتیبیوتیک مناسب پس
از نمونهگیری یا بدون تأخیر خطرناک آغاز گردد. در آنافیلاکسی، اپینفرین و
حمایت راه هوایی و گردش خون محور درماناند. مقاله آنافیلاکسی
در سگ و گربه پس از انتشار جزئیات بیشتری دارد.
این دو وضعیت ممکن است پوست یا خونریزی واضح نداشته باشند. افت فشار،
علائم گوارشی و ضعف ناگهانی سرنخاند. تشخیص بر اساس مجموعه شرححال، معاینه
و پاسخ به درمان انجام میشود.
مراقبت و پایش پس از
پایدارسازی
حتی پس از بهترشدن نبض و رنگ لثه، خطر برگشت شوک، آریتمی، آسیب کلیه و
اختلال انعقاد وجود دارد. اندازهگیری ادرار، فشار، دما، لاکتات و آزمایشهای
متوالی به ارزیابی خونرسانی کمک میکنند. مدت بستری به علت و شدت بستگی
دارد.
پس از ترخیص، استراحت، داروها و پیگیری را دقیق اجرا کنید. تنفس سریع در
خواب، ضعف، بزرگشدن شکم، لثه رنگپریده، مدفوع سیاه یا بیاشتهایی نیازمند
تماساند. داروی ضدالتهاب انسانی میتواند خونریزی گوارشی و آسیب کلیه ایجاد
کند و نباید استفاده شود.
پرسشهای رایج
آیا فشاردادن شکم
برای تشخیص خونریزی مفید است؟
خیر. فشار میتواند درد و آسیب را بیشتر کند و خونریزی داخلی با لمس
خانگی رد نمیشود.
آیا حیوانی که بعد
از تصادف راه میرود سالم است؟
نه لزوماً. خونریزی و آسیب قفسه سینه ممکن است با تأخیر آشکار شوند و
معاینه لازم است.
چرا همیشه سرم زیاد تزریق
نمیشود؟
زیرا نوع شوک و بیماری همراه متفاوت است. مایع نامتناسب میتواند خونریزی
یا درگیری ریه را بدتر کند.
منابع علمی
- MSD
Veterinary Manual: Initial Triage and Resuscitation - MSD
Veterinary Manual: Fluid Therapy in Animals - Basic
Shock Physiology and Critical Care
جمعبندی
شوک میتواند بدون خونریزی قابلمشاهده پیشرفت کند. رنگپریدگی، تنفس سریع،
ضعف، سردی و افت هوشیاری را جدی بگیرید. فشار مستقیم برای خونریزی خارجی و
انتقال آرام مفید است، اما غذا، دارو و مایع خودسرانه مناسب نیست. تریاژ،
اکسیژن، تصویربرداری، فرآورده خونی و جراحی در صورت نیاز، معیارهای انتخاب
بهترین بیمارستان دامپزشکی کرج برای این اورژانساند.