زایمان سخت یا دیستوشی به وضعیتی گفته میشود که مادر نتواند جنینها را
در زمان و روند طبیعی به دنیا بیاورد. انقباضهای شدید بدون تولد، فاصله
طولانی میان تولهها یا بچهگربهها، ترشح غیرعادی، ضعف مادر و گیرکردن جنین
از علائم هشدارند. این وضعیت ممکن است جان مادر و نوزادان را تهدید کند و
نیازمند تماس فوری با بیمارستان دامپزشکی شبانهروزی کرج
است.
همه زایمانها دقیقاً یک الگو ندارند. نژاد، تعداد جنین، اندازه جنینها،
سابقه زایمان و مرحله دردهای زایمانی بر روند اثر میگذارند. با این حال،
منتظرماندن بدون ثبت زمان میتواند خطرناک باشد. بهتر است پیش از موعد،
شماره مرکز، مسیر مراجعه و پرونده بارداری آماده باشد.
مراحل طبیعی زایمان
در مرحله نخست، دهانه رحم آماده میشود و مادر ممکن است بیقرار، کماشتها،
گوشهگیر یا در حال لانهسازی باشد. این مرحله میتواند ساعتها طول بکشد و
انقباض واضح شکمی هنوز دیده نشود. در مرحله دوم، انقباضهای فعال و خروج
جنین رخ میدهد. مرحله سوم شامل دفع جفتهاست و ممکن است میان تولد نوزادان
تکرار شود.
ثبت ساعت آغاز بیقراری، شروع زورزدن فعال، تولد هر نوزاد و خروج جفتها
اطلاعات مهمی برای دامپزشک فراهم میکند. اگر روند از الگوی مورد انتظار
منحرف شود، ارزیابی در بیمارستان دامپزشکی کرج باید پیش
از فرسودگی مادر و افت ضربان قلب جنین انجام شود.
علتهای زایمان سخت
علتها به مشکلات مادر، جنین یا هر دو مربوط میشوند. ضعف انقباض رحم،
خستگی، قند یا کلسیم پایین، تنگی کانال زایمان و آسیب قبلی از عوامل
مادریاند. بزرگبودن جنین، وضعیت قرارگیری نامناسب، مرگ جنین یا ناهنجاری
نیز خروج را دشوار میکند.
نژادهای براکیسفال، سگهای بسیار کوچک، مادران با یک جنین بزرگ و
حیواناتی با سابقه دیستوشی خطر بیشتری دارند. تعداد بسیار زیاد جنین نیز
میتواند رحم را خسته کند. سونوگرافی و رادیوگرافی اواخر بارداری به تخمین
تعداد، اندازه و وضعیت جنینها کمک میکنند، ولی تضمینکننده زایمان بدون مشکل
نیستند.
علائم مراجعه فوری
زورزدن شدید و مداوم بدون تولد، دیدهشدن بخشی از جنین و توقف پیشرفت،
درد شدید، خونریزی قابلتوجه، ترشح بدبو، ضعف یا بیهوشی مادر و فاصله
غیرعادی همراه با انقباض یا بیحالی، هشدار هستند. ترشح سبز تیره پیش از
تولد نخستین توله در سگ، بهخصوص اگر تولد سریع رخ ندهد، باید جدی گرفته
شود.
عدد دقیق زمان برای همه حیوانات یکسان نیست و وضعیت مادر و جنین اهمیت
دارد. اگر درباره روند مطمئن نیستید، تماس زودهنگام با بیمارستان
دامپزشکی شبانهروزی کرج از انتظار برای رسیدن به یک حد زمانی ثابت
ایمنتر است. کاهش حرکت جنینها، تب، استفراغ یا تنفس غیرعادی نیز نیازمند
ارزیابی فوریاند.
چه کارهایی در خانه خطرناکاند؟
بدون آموزش، جنین را نکشید و ابزار داخل کانال زایمان نبرید. کشیدن با
زاویه یا نیروی نامناسب میتواند به مادر و جنین آسیب بزند. اکسیتوسین یا
کلسیم را خودسرانه تزریق نکنید؛ اگر انسداد مکانیکی وجود داشته باشد،
افزایش انقباض خطر پارگی رحم و مرگ جنین را بالا میبرد.
مادر را مجبور به غذا یا آب زیاد نکنید، زیرا ممکن است بیهوشی و جراحی
لازم شود. داروی انسانی، مسکن یا آرامبخش ندهید. محیط را آرام و گرم نگه
دارید، نوزادان متولدشده را در حوله خشک و منبع گرمای کنترلشده قرار دهید و
از داغکردن مستقیم پرهیز کنید.
انتقال مادر و نوزادان
مادر را روی سطح پایدار و جاذب منتقل کنید. نوزادان را جدا از فشار بدن
مادر، گرم و ایمن نگه دارید. جفتهای خارجشده، زمانها و هر داروی مصرفی را
ثبت کنید. اگر جنینی در دهانه دیده میشود، از دستکاری و فشار خودداری
کنید.
برای هماهنگی به صفحه تماس با بیمارستان
دامپزشکی فردیس مراجعه کنید. دسترسی شبانهروزی مهم است، زیرا زمان
زایمان قابل انتخاب نیست؛ اما وجود تیم جراحی، تصویربرداری و امکان احیای
نوزاد نیز در انتخاب بهترین بیمارستان دامپزشکی کرج نقش
دارد.
ارزیابی در بیمارستان
ابتدا وضعیت راه هوایی، تنفس، گردش خون، دما و درد مادر بررسی میشود.
شرححال دقیق شامل زمان جفتگیری، تاریخ احتمالی زایمان، تعداد پیشبینیشده
جنینها، زمان شروع مراحل و تولدهای قبلی است. معاینه کانال زایمان فقط با
رعایت شرایط و ملایمت انجام میشود.
سونوگرافی برای ارزیابی ضربان و حیات جنینها و رادیوگرافی برای تعداد،
اندازه و موقعیت آنها کمککننده است. قند، کلسیم و آزمایشهای دیگر بر اساس
وضعیت سنجیده میشوند. وجود بخش
رادیولوژی و سونوگرافی
تصمیمگیری را سریعتر میکند.
درمان دارویی یا سزارین؟
اگر انسداد وجود ندارد، مادر و جنینها پایدارند و ضعف انقباض مطرح است،
درمان دارویی تحت پایش ممکن است انتخاب شود. پاسخ باید سریع ارزیابی شود و
تکرار بیحساب دارو مناسب نیست. اگر جنین بزرگ یا بدقرار است، دیسترس جنینی
وجود دارد، مادر خسته و ناپایدار است یا درمان طبی موفق نیست، سزارین مطرح
میشود.
تصمیم سزارین تعادل میان سلامت مادر، زندهمانی نوزادان و خطر بیهوشی
است. تأخیر طولانی میتواند مادر را کمآب و نوزادان را دچار کمبود اکسیژن
کند. در یک بیمارستان دامپزشکی کرج مجهز، آمادهسازی جراحی
و تیم احیای نوزاد باید هماهنگ انجام شود.
احیای نوزادان
پس از تولد، بازبودن راه هوایی، تنفس، ضربان قلب، دما و رنگ مخاط بررسی
میشود. خشککردن و تحریک ملایم، گرم نگهداشتن و پاککردن ترشحات قابلمشاهده
اهمیت دارند. تکاندادن شدید نوزاد یا آویزانکردن او توصیه نمیشود و میتواند
آسیب ایجاد کند.
نوزاد سرد توان شیرخوردن و هضم مناسبی ندارد. گرمایش باید تدریجی و
کنترلشده باشد. اگر مادر هنوز تحت درمان است، تغذیه و مراقبت نوزادان با
برنامه تیم درمان انجام میشود. مقاله مدیریت
نوزادان سگ و گربه؛ MSD مبنای علمی تکمیلی دارد.
مراقبت پس از زایمان
اشتها، دما، ترشحات، درد، تولید شیر و رفتار مادر را پایش کنید. ترشح
بدبو، تب، بیحالی، خونریزی زیاد، بیتوجهی به نوزادان یا سفتی و درد پستان
نیازمند تماس است. وزن نوزادان را روزانه با ترازوی دقیق ثبت کنید؛ توقف
افزایش یا کاهش وزن علامت مهمی است.
محیط باید گرم، خشک، آرام و عاری از ازدحام باشد. داروهای مادر را دقیق
بدهید و مطمئن شوید برای شیردهی مناسباند. مراجعه پیگیری برای مادر و
نوزادان طبق توصیه انجام شود، حتی اگر ظاهرشان خوب است.
پرسشهای رایج
آیا استراحت میان تولدها طبیعی
است؟
ممکن است طبیعی باشد، اما طول استراحت باید همراه وضعیت مادر، وجود
انقباض و تعداد باقیمانده جنینها تفسیر شود. در تردید تماس کنید.
آیا میتوان برای تقویت
انقباض اکسیتوسین زد؟
فقط پس از رد انسداد و با تجویز دامپزشک. مصرف نابجا میتواند خطرناک
باشد.
آیا همه دیستوشیها به
سزارین نیاز دارند؟
خیر. برخی با مداخله کنترلشده حل میشوند، اما انتخاب روش به معاینه و
وضعیت جنینها وابسته است.
منابع علمی
- Cornell
University: Dystocia in Dogs - UC
Davis: Dystocia in the Bitch - MSD
Veterinary Manual: Management of the Neonate
جمعبندی
زایمان سخت یک اورژانس وابسته به زمان است. ثبت دقیق مراحل، پرهیز از
کشیدن جنین و تزریق خودسرانه و انتقال زودهنگام میتواند نتیجه را برای مادر
و نوزادان بهتر کند. امکان سونوگرافی، رادیوگرافی، جراحی و احیای نوزاد
معیار انتخاب بهترین بیمارستان دامپزشکی کرج است. در صورت
توقف پیشرفت یا هر علامت غیرعادی، تماس فوری با بیمارستان دامپزشکی
شبانهروزی کرج را به انتظار ترجیح دهید.