کلاپس یعنی حیوان ناگهان توان ایستادن را از دست بدهد یا به زمین بیفتد.
ممکن است هوشیاری حفظ شود، کاهش یابد یا برای چند ثانیه از بین برود. علت‌ها
از غش قلبی و افت قند تا خونریزی، شوک، تشنج، مسمومیت و بیماری عصبی
متفاوت‌اند. حتی اگر حیوان سریع بلند شود، کلاپس نخستین‌بار نیازمند ارزیابی
در بیمارستان دامپزشکی شبانه‌روزی کرج است.
صاحب حیوان معمولاً صحنه‌ای کوتاه و ترسناک می‌بیند و تفکیک غش از تشنج
دشوار است. ثبت ویدئو، مدت رویداد، رنگ لثه، تنفس و رفتار پس از آن بسیار
کمک‌کننده است. اما فیلم‌گرفتن نباید ایمنی یا انتقال بیمار ناپایدار را عقب
بیندازد.
تفاوت کلاپس، غش و تشنج
در غش یا سنکوپ، کاهش موقت خون‌رسانی مغز باعث افتادن و معمولاً بهبود
نسبتاً سریع می‌شود. حیوان ممکن است شل شود و حرکات کوتاه اندام نیز داشته
باشد. در تشنج، فعالیت غیرطبیعی مغز می‌تواند با سفتی، حرکات پارویی، جویدن
غیرارادی، بزاق و دوره گیجی پس از حمله همراه باشد.
کلاپس اصطلاح توصیفی گسترده‌تری است و لزوماً علت را مشخص نمی‌کند. ضعف
شدید، درد، کم‌خونی و اختلال عصبی هم می‌توانند حیوان را زمین‌گیر کنند. تشخیص
دقیق در بیمارستان دامپزشکی کرج بر اساس شرح‌حال، معاینه،
نوار قلب، آزمایش و گاهی تصویربرداری انجام می‌شود.
علت‌های قلبی
اختلال ریتم قلب، بیماری عضله یا دریچه، تجمع مایع اطراف قلب و فشار خون
غیرطبیعی می‌توانند جریان خون مغز را موقتاً کم کنند. غش قلبی گاهی حین
فعالیت، هیجان، سرفه یا پس از آن رخ می‌دهد و بازیابی ممکن است سریع باشد.
نبود صدای غیرعادی در قلب، علت قلبی را کاملاً رد نمی‌کند.
تنفس سریع در خواب، سرفه، کاهش تحمل فعالیت، شکم بزرگ، نبض نامنظم یا
زبان کبود اطلاعات مهم‌اند. اگر کلاپس همراه مشکل تنفس است، راهنمای تنگی
نفس سگ و گربه را نیز ببینید.
علت‌های متابولیک و داخلی
افت قند، اختلال سدیم یا پتاسیم، بیماری کبد، آسیب کلیه، کم‌خونی و کمبود
اکسیژن می‌توانند سطح هوشیاری و قدرت عضلات را تغییر دهند. استفراغ یا اسهال
شدید با کم‌آبی نیز ممکن است به ضعف و شوک برسد. مقاله استفراغ
و اسهال سگ و گربه علائم کم‌آبی را توضیح می‌دهد.
در حیوان دیابتی، زمان غذا و انسولین اهمیت دارد. لرزش، گرسنگی، گیجی و
تشنج ممکن است افت قند را مطرح کنند. در مقابل، دیابت کنترل‌نشده با
بی‌اشتهایی و استفراغ می‌تواند به کتواسیدوز برسد. هر دو نیازمند اندازه‌گیری
سریع و درمان هدفمندند.
خونریزی و شوک
خونریزی داخلی پس از ضربه یا پارگی یک توده ممکن است از بیرون دیده
نشود. لثه رنگ‌پریده، شکم در حال بزرگ‌شدن، تنفس سریع، ضعف و اندام سرد
هشدارند. شوک عفونی یا حساسیتی نیز می‌تواند کلاپس ایجاد کند.
کلاپس همراه لثه سفید، نبض ضعیف، خونریزی، استفراغ شدید یا سردی بدن
نیازمند انتقال فوری به بیمارستان دامپزشکی شبانه‌روزی کرج
است. مقاله شوک
و خونریزی داخلی پس از انتشار جزئیات بیشتری ارائه می‌کند.
مسمومیت و مواجهه محیطی
داروهای انسانی، مواد مخدر، سموم دفع آفات، ضدیخ، شکلات، زایلیتول و
گیاهان سمی می‌توانند ضعف، آریتمی، تشنج یا بیهوشی ایجاد کنند. گرمازدگی نیز
با نفس‌نفس شدید، دمای بالا، گیجی و کلاپس همراه می‌شود. در این شرایط زمان و
نام ماده یا محیط تماس را ثبت کنید.
خودسرانه استفراغ ایجاد نکنید و شیر، روغن یا دارو ندهید. بسته ماده را
همراه ببرید. برای علائم گرمایی مقاله گرمازدگی
سگ و گربه در کرج و برای سموم مقاله مسمومیت سگ و
گربه راهنمای تکمیلی‌اند.
هنگام کلاپس چه کنیم؟
اول محیط را ایمن و حیوان را از خیابان، پله یا آب دور کنید. پاسخ به
صدا و لمس ملایم و وجود تنفس را بررسی کنید. صورت خود را نزدیک دهان حیوان
نکنید؛ حیوان گیج ممکن است ناخواسته گاز بگیرد. اگر تنفس دشوار است، وضعیت
بدن را به انتخاب حیوان بسپارید.
اگر حیوان تشنج می‌کند، وسایل اطراف را کنار بزنید، دست داخل دهان نبرید
و زمان بگیرید. اگر خونریزی خارجی دارد، فشار مستقیم اعمال کنید. خوراندن
آب، غذا یا دارو به حیوان کم‌هوشیار خطر آسپیراسیون دارد. حرکت را محدود و
روی سطح پایدار منتقل کنید.
چه اطلاعاتی ثبت کنیم؟
زمان شروع و مدت، فعالیت قبل از رویداد، وضعیت بدن، حرکات اندام، ادرار
یا مدفوع، رنگ لثه و مدت بازیابی را یادداشت کنید. داروها، مکمل‌ها،
بیماری‌های قبلی و احتمال تماس با سم را بگویید. ویدئوی کوتاه از فاصله ایمن
بسیار ارزشمند است.
برای هماهنگی از صفحه تماس با بیمارستان
فردیس استفاده کنید. تماس پیش از رسیدن کمک می‌کند تیم
بیمارستان دامپزشکی کرج برای اکسیژن، تریاژ یا احیا آماده
باشد.
تریاژ در بیمارستان
راه هوایی، تنفس، گردش خون، سطح هوشیاری، دما و خونریزی در اولویت‌اند.
قند خون، فشار، اکسیژن، نوار قلب و آزمایش‌های سریع بر اساس وضعیت انجام
می‌شوند. اگر حیوان ناپایدار است، درمان پایدارسازی هم‌زمان با جمع‌آوری
اطلاعات شروع می‌شود.
CBC، بیوشیمی، الکترولیت، ادرار و بررسی سموم یا بیماری‌های عفونی بر
اساس شرح‌حال درخواست می‌شوند. سونوگرافی سریع برای مایع آزاد و رادیوگرافی
برای قفسه سینه یا تروما کاربرد دارد. دسترسی به بخش
قلب و داخلی می‌تواند برای بررسی قلبی مفید باشد.
ارزیابی عصبی
پس از پایدارشدن تنفس و گردش خون، سطح هوشیاری، مردمک‌ها، پاسخ‌های مغزی و
حرکت اندام‌ها بررسی می‌شوند. اختلال متابولیک می‌تواند معاینه عصبی را تقلید
کند؛ بنابراین قند، اکسیژن و فشار باید هم‌زمان ارزیابی شوند. تصویربرداری
پیشرفته برای همه بیماران نخستین قدم نیست.
اگر تشنج محتمل باشد، مدت و دوره پس از حمله کمک‌کننده است. راهنمای تشنج سگ
و گربه در کرج نشانه‌های مهم را توضیح می‌دهد. MRI یا بررسی‌های تخصصی بر
اساس معاینه و پس از پایدارسازی تصمیم‌گیری می‌شوند.
درمان بر اساس علت
افت قند با گلوکز کنترل‌شده، آریتمی با درمان اختصاصی، خونریزی با
فرآورده خونی و کنترل منبع و مسمومیت با درمان متناسب مدیریت می‌شود. نسخه
واحدی برای کلاپس وجود ندارد. سرم، کورتون یا داروی قلب برای همه مناسب
نیستند.
پایش پس از بهبود اولیه مهم است، زیرا آریتمی یا خونریزی می‌تواند متناوب
باشد. یک بهترین بیمارستان دامپزشکی کرج باید علاوه بر
تشخیص، امکان مشاهده، مانیتورینگ و واکنش سریع به عود را داشته باشد.
مراقبت پس از ترخیص
فعالیت را محدود کنید و طبق دستور زمان دارو، غذا و پیگیری را رعایت
نمایید. تعداد تنفس در خواب، اشتها، رنگ لثه و هر رویداد تازه را ثبت کنید.
تا مشخص‌شدن علت، حیوان را تنها، در ارتفاع یا هنگام شنا رها نکنید.
عود کلاپس، تنفس سخت، ضعف پایدار، تشنج، لثه رنگ‌پریده یا استفراغ مکرر
دلیل مراجعه دوباره است. حتی اگر رویداد چند ثانیه طول کشیده، پیگیری
تشخیصی را حذف نکنید.
پرسش‌های رایج
آیا بهبود سریع یعنی مشکل جدی
نیست؟
خیر. سنکوپ قلبی می‌تواند کوتاه باشد و همچنان خطر عود داشته باشد.
آیا می‌توان حیوان را
بلافاصله راه برد؟
بهتر است حرکت محدود و انتقال روی سطح پایدار انجام شود تا علت مشخص
گردد.
فیلم گرفتن چه کمکی می‌کند؟
وضعیت بدن، حرکات و زمان بازیابی برای تفکیک تشنج و غش کمک‌کننده‌اند، اگر
بدون تأخیر یا خطر ثبت شود.
منابع علمی
- MSD
Veterinary Manual: Initial Triage and Resuscitation - Altered States
of Consciousness in Small Animals - Basic
Triage in Dogs and Cats
جمع‌بندی
کلاپس یک نشانه است، نه تشخیص. غش قلبی، تشنج، افت قند، خونریزی، شوک و
مسمومیت می‌توانند ظاهر مشابه ایجاد کنند. ثبت ویدئو و زمان مفید است، اما
علائم تنفسی، رنگ‌پریدگی یا افت هوشیاری انتقال فوری می‌خواهند. نوار قلب،
آزمایش، تصویربرداری و مانیتورینگ، معیارهای انتخاب بهترین
بیمارستان دامپزشکی کرج برای چنین بیماری هستند.